How hard can you hit the ordinary Russian? “Tricky gamble that this will make them more combative against Putin”

De internationale gemeenschap keert Rusland massaal de rug toe, en dat is volgens experten Steven Van Hecke (KU Leuven) en Laura Vansina (VUB) van cruciaal belang om de invasie in Oekraïne een halt toe te roepen. “Sancties zijn onze belangrijkste troef om dit conflict op te lossen.” Politiek filosofe Tinneke Beeckman roept op om daarbij niet de man i n de straat, maar de elite te viseren. “Poetin geeft namelijk geen moer om wat zijn volk denkt of moet ondergaan.”

Russische banken worden uit het internationale betaalsysteem SWIFT gegooid, jachten van steenrijke oligarchen worden in beslag genomen. Apple, Microsoft, Ikea en H&M zetten hun activiteiten in Rusland stop, net als Volkswagen en Toyota. Live Nation organiseert er voorlopig geen concerten meer, door het Eurovisiesongfestival moeten ze een streep trekken. Geen Russische Grand Prix, geen Russische deelname aan de Paralympische Spelen en geen WK voetbal.
De waslijst aan internationale sancties tegen Rusland gaat maar door. Op diplomatisch niveau hopen de Europese Unie, Verenigde Staten en landen zoals Canada, Japan en het Verenigd Koninkrijk dat het Kremlin de oorlog in Oekraïne niet langer kan financieren. In realiteit treft het vooral de man in de straat, die niet alleen hoe langer hoe meer geïsoleerd raakt van de buitenwereld, maar ook geconfronteerd wordt met werkloosheid en andere financiële gevolgen.
Sanctiekampioen Noord-Korea

En toch zijn sancties momenteel van cruciaal belang. Dat zeggen zowel Europa-kenner Steven Van Hecke (KU Leuven) als Rusland-experte Laura Vansina (VUB). “Laat ons wel wezen: deze sancties zijn niet bedoeld om de bevolking te treffen”, benadrukt Van Hecke. “Dan zouden er maatregelen van een andere orde worden opgelegd, zoals het stopzetten van uitwisselingsprojecten of van de handel in zijn geheel. De EU heeft niet haar volledige arsenaal ingezet, er kan veel meer. Kijk maar naar Noord-Korea: dat is de sanctiekampioen.”
“De absolute prioriteit is nu het stoppen van de Russische invasie in Oekraïne”, vult Vansina aan. “Economische sancties zijn de belangrijkste troef die de Europese Unie in handen heeft om dat te bewerkstelligen, want een tussenkomst van de NAVO zal niet gebeuren.” Bovendien zit er achter de maatregelen flink wat symboliek. “Rusland ligt op het Europese continent. Als Europa haar waarden rond mensenrechten en zelfbeschikkingsrecht wil uitdragen, kan ze niet anders dan reageren.” Voor landen zoals China is het dan weer een signaal dat het Westen wel degelijk van repliek dient wanneer nodig.
Steun van elite noodzakelijk

Belangrijk is volgens Van Hecke de wetenschap dat sancties vooral met het oog op de middellange en lange termijn worden genomen. “Meer bepaald om het draagvlak voor Poetin te ondergraven en om de bevolking te doen inzien dat niet het Westen, maar het Russische regime de grote boosdoener is. Al is dat geen scenario waar we op korte termijn op mogen hopen.”
Vansina nuanceert: “Er zijn maar weinig conflicten die enkel en alleen dankzij sancties worden opgelost. Ze kunnen een opstand van het volk uitlokken, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Poetin geeft niet om wat zijn volk van hem denkt en doet er alles aan om protest de kop in te drukken. Berichtgeving over de oorlog die niet strookt met de versie van het Kremlin, wordt zwaar bestraft. Minderheidspartij LDPR heeft een wet voorgesteld om Russen die protesteren verplicht in te lijven in het leger. Steeds meer onafhankelijke nieuwsmedia worden verboden. Er is zo goed als geen oppositie meer waar de Russen zich achter kunnen scharen.”En al verzet het volk zich, dan nog is de steun van de elite nodig om een regime daadwerkelijk omver te werpen. “Volksprotest alleen is niet voldoende”, aldus Vansina. “Een deel van de bovenlaag moet zich bij de menigte aansluiten of haar steun aan het Kremlin intrekken en een zogenoemde paleisrevolutie ontketenen.”
Heikele gok

Politiek filosofe Tinneke Beeckman roept dan ook op om exact die elite te treffen. “Poetin is een autoritair figuur die geen moer om zijn bevolking geeft, en in het verleden bijgevolg erg cynisch is omgegaan met sancties die aan zijn land werden opgelegd. Wereldleiders hopen nu dat het Russische volk vanuit de ontberingen die het moet ondergaan meer slagkracht heeft om tegen Poetin te strijden, maar dat is een wel heel heikele gok.”

Beeckman bewondert de Russen die de voorbije dagen in Moskou en Sint-Petersburg op straat zijn gekomen. “Ze kunnen zomaar tien jaar in de cel wegrotten, enkel en alleen voor het bekritiseren van Poetin en zijn beleid. Landverraad noemt hij dat. In beroep gaan is niet mogelijk. Je kan mensen moeilijk kwalijk nemen dat ze niet geneigd zijn om van leer te trekken.”

“Poetin, buitenlandminister Lavrov en de oligarchen die – vaak in het buitenland – een luxeleven leiden: dat zijn de zwakke punten waar we op willen duwen. Als we hen in hun bewegingsvrijheid treffen, kan dat mogelijk wel effect hebben.”
Kennisvlucht

Een volledige loskoppeling van SWIFT, stoppen met het afnemen van gas en olie, nog meer zakenlui viseren: een derde golf aan sancties is niet uitgesloten. “Belangrijk daarbij is om een kostenbatenanalyse te maken”, zeggen zowel Van Hecke als Vansina. “Het kan inderdaad niet zo zijn dat enkel de bevolking getroffen wordt terwijl de machthebbers buiten schot blijven.”
“Bovendien mogen we niet uit het oog verliezen dat Europa in de toekomst nog steeds banden met Rusland moet onderhouden”, merkt Vansina op. “Hoe meer maatregelen we nu opleggen, des te moeilijker het straks wordt om de relaties weer te normaliseren. Rusland en China werken nu al aan een alternatief internationaal betaalsysteem, en Rusland probeert al lang om een eigen, besloten internet op te zetten.”Nog een nadeel aan de sancties is volgens Vansina de “brain drain” of “kennisvlucht” uit het land. “Rusland is een land met veel potentieel: het behoort tot het wereldniveau op vlak van wiskunde, ingenieurswetenschappen en IT. We zien echter steeds meer jonge Russen naar het buitenland trekken, en deze situatie zal dat alleen maar bespoedigen. Terwijl de uitwisseling van studenten, academici en experten net zo belangrijk is om elkaar te begrijpen. Op dat gebied zetten we heel wat stappen achteruit.”
Ene geste met andere beantwoorden

Het is nog maar de vraag of het verhoopte langetermijneffect van de sancties – de Russische bevolking aan de westerse kant krijgen – gerealiseerd kan worden. “De meerderheid van de Russen lijkt zich te schamen voor de invasie in Oekraïne, maar voor vele anderen zijn de maatregelen een bevestiging dat wij geen vruchtbare relaties met hen willen aangaan. Iets wat hen met de paplepel door staatspropaganda wordt ingegeven”, zegt Vansina.
Belangrijk om ze te rechtvaardigen, is dat de opgelegde sancties aan doelen worden gekoppeld. “Bijvoorbeeld: als er een staakt-het-vuren komt, dan zijn Russische luchtvaartmaatschappijen opnieuw welkom in het Europese luchtruim. Ze moeten een instrument vormen om het conflict te beëindigen.” Van Hecke treedt Vansina bij: “Het opschorten van sancties maakt deel uit van een deal: de ene geste wordt met een andere beantwoord. Desalniettemin: blijken de neveneffecten van bepaalde maatregelen zodanig groot dat de Russische bevolking eronder lijdt, dan kunnen ze altijd herbekeken worden.”

Source

0
Subscribe
Notify of
guest

0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
Authorization
*
*
Registration
*
*
*
A password has not been entered
*
Password generation
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x